Biyo Guure News

Faalo
  • Ilaalo ayay ahayd, haddana waa boqorad
    Ilaalo ayay ahayd, haddana waa boqorad
    Ilaalo ayay ahayd, haddana waa boqorad

    Boqorka Thailand ayaa guursday gabar ka mid ahayd ilaaladiisa, waxayna sidaasi ku noqotay boqorad, sida lagu sheegay warsaxaafadeed ka soo baxay boqortooyada dalkaasi.

    Arrintan la yaabka leh ayaa ku soo beegantay maalmo ka hor xafladda caleemasaarkiisa Boqor Maha Vajiralongkorn.

    Boqorkan, oo 66 sano jir ah, ayaa boqortooyada la wareegay sannadkii 2016-ka, ka dib markii uu dhintay aabihii, oo aad loo jeclaa.

    Dhowr jeer oo hore ayuu guursday, waxaana uu leeyahay toddoba carruur ah, inakstoo ay kala tageen xaasakiisii hore.

    Warsaxaafadeedka ka soo baxay boqortooyada ayaa lagu sheegay in Boqor Vajiralongkorn “uu go’aansaday inuu dalacsiiyo General Suthida Vajiralongkorn Na Ayudhya, oo uu boqorad ka dhigo, hadda ka dibna waxay la maqaam noqon doontaa qoyska reer boqor”.

    Boqorad Suthida waxay muddo dheer xiriir lahaayeen Boqor Vajiralongkorn, marar badan ayaana la arkay iyadoo la tagaysa xafladaha, balse xiriirkooda ayaa haatan rasmi laga dhigay.

    Suthida Tidjai ayaa horey ugu adeegi jirtay macaamiisha diyaaradda Thai Airways, balse boqorka ayaa xilligaasi u magacaabay inay ku xigeen u noqoto madaxa ilaaladiisa sannadkii 2014-tii.

    Sanadkii 2016-kii ayuu isla boqorka ku dhawaaqay in Suthida la siiyay darajada jenaraalka ee ciidammada dalkaasi.

    May 2, 2019, 11:19 am
  • Washington Post: Askarta Kenya waxay sas ka qaadeen dagaalka Soomaaliya
    Washington Post: Askarta Kenya waxay sas ka qaadeen dagaalka Soomaaliya
    Washington Post: Askarta Kenya waxay sas ka qaadeen dagaalka Soomaaliya

    Wargeyska The Washington Post ee ka soo baxa dalka Maraykanka ayaa waxaa uu qoray maqaal uu cinwaan uga dhigay “askarta Kenya waxaa sas ku riday dagaalka uu Maraykanka taageero ee Soomaaliya”.

    Maqaalka Wargeyska waxaa uu ku billaabay in Maraykanka uu dagaalkiisa Al-Shabaab kaga qeyb-qaato duqeymaha cirka, isagoo adeegsanayo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, balse koonfurta Soomaaliya waxaa jidgooyooyin ku leh ciidammo ka soo jeedo dalka Kenya ee katirsan AMISOM, kuwaas oo inta badan la bartilmaameedsado.

    Waxaa ciidankaasi ka mid ahaan jiray, Christopher Katitu, sarkaal darajadiisu hooseyso oo muddo labo sano ah ku sugnaa Soomaaliya, ka hor inta uusan dhicin weerarkii lagu qaaday Jaamacdda Garissa, markaas oo loo soo diray inuu habeen iyo maalinba waardiyo ka qabto waddo weyn oo ku taalla magaalada Gaarisa oo xilligaasi ay xiisad ka taagnayd.

    Culays badan oo soo foodsaaray kaddib, Katitu wuu is celin waayay, oo dhibaatadii ayaa maskaxdiisa ka tanbadisay, militarigana halkii ay u diri lahaayeen dhakhtar dhimirka qaabilsan, way xireen wayna ciqaabeen.

    “Adduunka oo dhan mugdi ayuu ila noqday,” ayuu yiri isagoo ku sugan beer uu ku leeyahay degaan bariga kaga began Nairobi, “waxaan ogahay oo keliya ayaa ah waxay dadka ii ga sheegeen toddobaadyadii la soo dhaafay, oo ahayd in aaan ku hadaaqayay ereyada “waa qarax, waa Soomaali iyo wax la mid ah”, waxaan is leeyahay markaad xarada militariga ka soo baxdid umbaad ogaaneysaa dhibka ku haysto inta uu la egyahay,”

    Dhibaatadan Katitu oo keliya kuma eka, oo waxaa la qabo askar badan oo reer Kenya ah. Markii uu shaqada ku laabtay dhibkaas kaddib, shaqadii ayaa laga joojiyay, labo sano ayaana la xiray. Qoyskiisa war uma hayan halka uu jiray muddadaas labada sano ah ee uu xirnaa.

    Wuxuu Katitu Wargeyska u sheegay in hal sano oo keliya ay uga harsaneyd in uu u qalmo howlgabnimo.

    Gaashaanle Lucy Mukuria, waxay noqotay qofkii ugu horreeyay ee ka shaqeeyo qeybta cudurrada dhimirka ee ciidammada Kenya, waxay ka sheekeyneysaa dhibtii iyada lafteeda soo gaartay, “Maalmo ayaan jiifay, oo aan ka fakarayay meydkii la is dulsaaray ee isku uray ee dixiriga galay, kuwaas oo lagu soo qaaday boorsooyin dhinac ka furnaa,” ayay tiri,

    Waxay Lucy Mukuria sheegtay in dhibaatada ugu weyn ay ka soo gaartay weerarkii Ceel Cadde. “Meydadka waxaa lagu keenay baabuurta xamuulka, intaas wixi ka dambeeyayna waxba ma uriyo,” ayay raacisay Lucy Mukuria.

     

    Haatan Lucy Mukuria waxay ka walwalsan tahay ilaa 800 oo askeri oo uu ku dhacay cudurka dhimirka, kuwaas oo militariga ay ciqaabeen halka ay caawin lahaayeen.

    Lucy Mukuria waxa kale oo ay sheegtay in aan talooyinkii ay soo jeedisay aanan la dhageysan, markii dambena ay isaga tagtay shaqadii.

    Tan iyo markii ay Kenya ku biirtay dagaalka Soomaaliya, wuxuu Maraykanka siiyay dhaqaale badan, balse ma muuqato in dhaaqalaahaasi qaarkii loo adeegsaday in lagu daweeyo askarta uu ku dhacay cudurrada dhimirka ee ka dhashay dagaalada.

    In kastoo mas’uuliyiinta militariga sheegayaan inay arrintaasi wax weyn ka qabteen ayaa haddana askartii hore ee milateriga Kenya waxay sheegayaan wax ka duwan hadalka dowladda.

    Dalka Kenya oo ay adagtahay in laga hadlo arrimaha ciidanka ayaa waxa taasi ka daran cudurrada dhimrka ee ku dhaca ciidanka dowladda.

    Sideed sano ayaa haatan laga joogaa markii ciidammada Kenya ay gudaha u galeen Soomaaliya, howlgalkaas oo boqolaal askar lagaga dilay Kenya. Ururuka Al-Shabaab ayaa wixii intaasi ka dambeeyay waxay weerarro ka geysteen gudaha Kenya iyo saldhigyo milateri oo ciidaanka Kenya ay ku leeyihiin gudaha Soomaaliya.

    Kenya waxaa Soomaaliya ka jooga ilaa 4,000 oo askari, taas oo shan meelood hal ka ah ciidammada Midowga Afrika ee Soomaaliya ku sugan.

     

    May 1, 2019, 11:04 am
  • Wariye katirsan BBC-da oo qaati ka taagan Al Shabaab
    Wariye katirsan BBC-da oo qaati ka taagan Al Shabaab
    Wariye katirsan BBC-da oo qaati ka taagan Al Shabaab

    Way adag tahay in wariye ajnabi ah uu xiriir la sameeyo xarakada Al Shabaab, balse wariyaha katirsan BBC-da waxay la sameysay xiriirka ugu badan, si ay uga hesho macluumaad la xiriira weerarrada ay geystaan.

    Mary Harper oo dhowrkii sano ee la soo dhaafay ahayd tifatiraha wararka BBC-da ee Afrika ayaa ka sheekeysay dhibaatada ay ku qabto Al Shabaab, inkastoo ay sheegtay in wali aysan kala kulmin wax halis ah.

    “Wax walaac ah oo aan Al Shabaab ka qabo malahan dhankooda, balse aad ayay isoo wacaan marwalba, si ay igu soo gudbiyaan wararka la xiriira xaaladda Soomaaliya, mararka qaarna waan dhibsadaa in aan la hadlo, inkastoo ay qayb ka tahay shaqadeyda”, ayay tiri Mary oo la hadashay laanta af Soomaaliga ee BBC-da.

    Mary ayaa sidoo kale BBC-da u sheegtay in wali aysan wax hanjabaad ah kala kulmin xarakada Al Shabaab, balse ay dhibsatay wicitaanka joogtada ah ee ay la soo sameeyaan.

    “Marnaba wax hanjabaad ah kala ma kulmin sababtoo ah xiriikii ina dhexmaray aniga iyo Al Shabaab wuxuu ahaa mid khadka taleefoonka, mana joogo meel ay ka ag dhawa yihiin”, ayay raacisay Mary.

    Waxa kale oo ay sheegtay in Al Shabaab ay marwalba ogyihiin safarada ay ku tagto Soomaaliya iyo dalalka dibadda, iyadoona tiri “waxay marwalba si sax ah igu sheegaan dadkii aan kula kulmay magaalada Muqdisho, waxayna taasi i dareensiisa hadaladii aan ka maqli jiray dadka Soomaalida ee ah, Al Shabaab meel walba ayay joogaan, mana garan kartid inay iyaga tahay cidda aad la joogtid”.

    Mary ayay BBC-da ka wax ka weydiisay waxyaabaha wanaaga ee ay ka xusuusato hadaladii ay Al Shabaab ku yirahdeen marka ay soo wacaan ayay tiri:

    “Waxaan ka xusuusta marka ay wax iga weydiiyeen xaaladeyda caafimaad, iyo mar aan booqasho ku tegay dalka Nigeria oo intay ogaadeen safarkeyga ay igu yirahdeen dalkaas waa dal khatar badan ee aad uga taxadar oo is ilaali, iyagoo iga soo wacay Soomaaliya oo ah dal ka khatar badan Nigeria”.

    Sarkaalkan katirsan Al Shabaab ee soo waca ayay Mary Harper sheegtay in uu yahay qof si wanaagsan ugu hadla luuqadda Ingiriiska, oo wuxuu u sheegay in uu ka bartay dhageysiga BBC-da qeybta Ingiriiska.

    Mary waxa kale oo ay sheegtay in ay aad uga baraan degto safar walba oo ay ku tageyso Soomaaliya, oo dadka ogna ay yihiin kuwa ay sheegtay inay ku kalsoon tahay, baraha bulshadana aysan soo dhigin maclumaad la xiriira safarada ay ku tegto gudaha Soomaaliya, balse sidaas oo ay tahay, Al Shababaab waay ka warramaan dhaq-dhaqaaqeeda.

    Way iga badbadiyeen oo qaati ayaan ka taaganahay, maxaa yeelay aad ayaan u qariyaa safar walba oo aan ku tago Soomaaliya, dad aad u kooban ayaa ku wargeliya safarkeyga, waxaan sidoo kale damiyaa dhamaan akoonada aan ku leeyahay baraha bulshada marka aan tago Soomaaliya,”ayay Mary ku tiri wareysi ay siisay BBC-da.

    “Marnaba si furan uga ma hadlo qorshaheyga safaraka oo waxaan ku wargeliyaa laba la taliye oo dhanka ammaanka. Haddaba side Al Shabaab ku ogaadeen dhamaan macluumaadkaas oo dhan” ayay raacisay Mary.

    Sarkaal Al Shabaab u qaabilsan dhanka waraabhinta ayay Mary Harper sheegtay in uu ku wargeliyay inay la socdaan meel walba oo ay tagto, waxaana uu yiri ‘Dad aya inoogu jira dowladda, laamaha ammaanka, hay’adaha iyo warbaahinta oo wax walbo inoo soo gudbiya’.

    Tifatiraha BBC-da ee wararka Afrika ayaa waxa kale oo ay sheegtay in sarkaalkan katirsan Al Shabaab uu weydiiyay bal in ay ka fikirtay inay qaadato diinta Islaamka, waxayna intaas raacisay in uu isku dayay inay qaadato diinta Islaamka.

    Wariye Mary Harper oo u dhalatay dalka Ingiriiska ayaa aad ula macaamiisha Soomaalida, waxayna aad u booqatay magaalooyin Soomaaliyeed oo ay kamid yihiin Muqdisho, Baydhabo iyo deegaanada Somaliland. Waxay sidoo kale sheekooyin badan ay ka qortay xaaladda Soomaaliya iyo ganacsiga Soomaalida ee geeska Afrika.

    Waxay sidoo kale qortay buuq ay ugu magac dartay “Getting Somalia wrong” oo ay kaga hadashay khaladaadka ay isleedahay waa laga fahmay Soomaalida iyo sida Soomaalida ay ugu wanaagsan yihiin ganacsiga, oo haddii laga dhex bixi lahaana ay xalin karaan dhibaatooyinka heysta, iyadoona tusaale usoo qaadatay maxkamadaha, oo ay sheegtay inay lix bilood ku xalliyeen dhibaatada Soomaaliya.

    May 1, 2019, 10:55 am
  • Faallo, Al-Jazeera: Xilligii ay Soomaaliya gargaarka u diri jirtay Sacuudiga
    Faallo, Al-Jazeera: Xilligii ay Soomaaliya gargaarka u diri jirtay Sacuudiga
    Faallo, Al-Jazeera: Xilligii ay Soomaaliya gargaarka u diri jirtay Sacuudiga

    Warbaahinta Al-Jazeera ayaa afka Carabiga ku qortay maqaal dheer oo ay cinwaan uga dhigeen “Soomaaliya, dalka gargaarka u diri jiray Sacuudiga”.

    Waxaa maqaalkaan qorey Mucaad Maxamad Al-Xaaji Axmed, oo ah qoraa carbeed oo u dhashay dhulka Falastiiniyiinta.

    Maqaalka waxaa uu ku billaabanayaa sharraxaad ku aadan xaaladda Soomaaliya ee maanta, oo waxaa uu leeyahay waxa laga maqlo dalkaasi haatan ayaa ah; burcad badeed, hoggaamiye kooxeed, kooxo hubeysan, dambiilayaal hubeysan, oo way adagtahay in maanta wax wanaagsan laga maqlo Soomaaliya.

    Qoraaga waxaa uu sheegay in inkastoo horumar la taaban karo uu jiro, haddana waxaa weli maskaxada dunida ku qufulan dhibaatada Soomaaliya, oo intooda badan Soomaaliya tusaale ahaan u soo qaata dadka dunida markay ka digayaan in dal kale uu qaado waddada bur-burka.

    Balse Soomaaliyada maanta wareersan, ee kala tegtay, dhiigga qabaayaladda dhex-dabbaalatay, weligeed sidan ma ahaan jirin. Xornimadii kaddib, Soomaaliya waxaa looga yeeri jiray “Switzerland-ta Afrika”, maxaa yeelay dadkeeda waxay lahaayeen xoolo badan iyo beero wax soo saar fiican leh.

    Qooraaga waxaa uu leeyahay Soomaaliya waxay hormuud u ahayd dimuqraadiyadda iyo awoodda oo si nabad ah la isugu wareejiyo, wixii ka horreeyay afgembigii Siyaad Barre ee dhacay 1969-kii.

    Qoraaga waxaa uu sheegay in xilligii ay dhibaatada badan ka jirtay dhulka Muslimiinta, qofkii lagu badbaaday uu ahaa hoggaamiyihii “boqortooyada cadaaladda”, Axmed Ibrahim, (oo Soomaalidu ay u taqaanno Axmed Gurey). Wuxuu qabriga nebiga ka difaacay isbahaysi ka dhexeeyay xabashida iyo Burtuqiiska, kuwaas oo doonayay inay qabsadaan magaalada Madina, sidoo kalena doonayay inay qaataan Qabrigii Nebiga (SAW), si ay ugu gorgortamaan magaalada Quds oo ay Muslimiinta haysteen. Ugu dambeyntii, Axmed Gurey waxaa u suuragashay inuu ka guuleysto oo uu dilo hoggaamiyihii Burtuqiiska, Vasco Da Gama.

    Maqaalka wuxuu soo xigtay Qoraaga taariikhda ee Cabdulqadir Bin Cabdalla Ceydaruus, oo sheegay in Axmed Gurey, uu markii dambe gaaray guulo waaweyn, oo uu magaalooyin badan ka furtay Xabashida. Maqaalka waxaa kale oo uu sheegayaa in guulaha uu gaaray Axmed Gurey ay la mid yihiin kuwii la gaaray xilligii Saxaabada.

    Qoraaga ayaa wuxuu sheegay in nuxurka maqaalkiisa uu yahay in Soomaalida maanta sidan ah ay ahaan jireen dad hodan ah oo Sacuudiga gaarsiiyay gargaar, inkastoo uu sheegay in dadka qaar ay doonayaan inay arrintaasi dafiraan.

    Qoraaga waxaa uu sheegay in intaan la helin betroolka, Sacuudiga uu ahaa dal faqiir ah, dadkiisana waxay ku noolayeen timir iyo caano oo keliya, waxaana taariikhda ku cad, in abaar ballaaran ay ku dhufatay Sacuudiga sanadkii 1909-kii. Waxay dadka cuni jireen caleynta si ay noolashooda u badbaadiyaan.

    Xilligaasi, Soomaalida aad ayay qani u ahaayeen, oo xitaa waxaa la weriyaa in qofku intuu neef qasho, uu beerka keliya ka cuni jiray, inta kalena uu tuuri jiray. Taariikhdu waxay qoreysaa in Culimada Soomaalida ay xilligaasi fatwoodeen in xoolo sadaqo ah loo diro dadka Sacuudiga, waxaana xigtay in ganacsatada Soomaalida ay billaabeen inay halkaasi u raraan xoolo nool, raashiin iyo xitaa dahab.

    Soomaaliya maanta waxay ku sugantahay xaalad aan wanaagsaneyn, waxay ahaan jirtay dimuqraadiyad aan xasuusta ka bixi Karin, maantana waxay noqotay maamulo yar-yar oo kala taagan. Waxay horey u ahaan jirtay aag cagaar ah oo leh doomo dunida oo dhan u kala goosho, oo kaalmo gaarsiiyo, hasa yeeshee hadda noqotay dal ay ka jirto gaajo iyo rafaad, balse taariikhda aanan la hilmaami karin.

    Apr 30, 2019, 12:44 pm
  • Farmaajo: Soomaaliya waxay ka dagi la’dahay mucaarad wax dumiya iyo faragelin shisheeye
    Farmaajo: Soomaaliya waxay ka dagi la’dahay mucaarad wax dumiya iyo faragelin shisheeye
    Farmaajo: Soomaaliya waxay ka dagi la’dahay mucaarad wax dumiya iyo faragelin shisheeye

    Madaxweynaha dalka Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo maanta hadal ka jeediyay Shirweynaha Culimada Soomaaliyeed uga furmay magaalada Muqdisho ayaa sheegay in Soomaaliya ay haystaan dhibaatooyin caqabad ku noqday in Soomaaliya ay horumar Gaadho.

    Madaxweyne Farmaajo waxaa uu sheegay iney Soomaaliya ay ka dagi la’dahay laba caqabadood oo haysta:

     

    Dhibaatooyinka aan qabno waxaa weeye dhaqan xumo siyaasiyiinta ah ama siyaasadeed, oo aan la garaneyn qofka siyaasiga waxa uu mucaaradnimo u yaqaanno iyo dumin” ayuu yiri madaxweynaha.

    “Mucaaradku waa wanaagsan yahay in fikir lagu kala duwanaado qof walbana ra’yigiisa uu soo jeediyo oo uu ka hadlo barnaamijyada iyo ajandooyinka uu aaminsan yahay xalkana uu ku daro oo uu yirahdo dowladda qodobbadaasi wey ku khaldan tahay xalkuna waa kow, labo iyo seddex.”

    “Taasi mucaaradnimo ma aha waa qof wanaagsan oo doonayo inuu gacan ka geysto dowladnimada dhismaheeda, laakiin dumin ayaa jirta oo dowladnimada oo dhan jiridda loo gooyo oo loo diido xasilooni.”

    Isla markaana la billaabo waxyaabaha aan naqaanno oo qalalaasyo siyaasadeed iyo khilaafaad dalka gelinaya oo laga hadlo dowladda oo dhan in la beddelo oo beesha caalamka loo tago oo lagu dacweeyo taasi mucaaradnimo ee waa dumin taasina waxay ka mid tahay caqabadaha na haysto.” ayuu yiri Madaxweyne Farmaajo.Dhinaca kale wuxuu yiri madaxweynaha, “waxaa na haysta faragelin shisheeye oo muddooyinkii ay dowladnimada naga burburtay kaddib caada noqotay maadaamaa aan tabardarnaannay in ay cidwalba isku daydo wixi ay ka heli karto ama saameyn ama dhaqaale ama dana kale iney Soomaaliya faragashato.”

     

    Haddii ay xitaa ku heshiin lahaayeen iney Soomaaliya lugaheeda ku istaagto waxba ma ahaateene iyaga laftooda ayaa iisu diidaya maxaa yeelay mid walba wuxuu rabaa saameyn ka badan kan kale inuu lahaado iyo anaga oo u fududeynay oo dadkeenna inta badan ay aamineen haddii ay beesha caalamku garab taagneyn aysan dhaqaaqi karin.”

    “Taasoo keentay iney dad badan isdhiibaan shisheeyana iisu dhiibaan Soomaalida lafteedana ay wax iisu oggoleyn.” ayuu yiri madaxweyne Maxamed Cabdulaahi Farmaajo.

    Apr 21, 2019, 5:40 pm